مقدمه 

تصوف نه به عنوان امری عارضی و خارجی بل که به صورت امری حقیقی و واقعی از عهد باستان در دنیا مطرح بوده و هست .

صوفیانی صاحب دل که به حقیقت اگر یافته اند خوش یافته اند ،

و اگر بافته اند بسیار نیک بافته اند .

رمیده دلانی که اگررررر به پای خویش در سماع آیند بر دوششان باز پس برند .

دست افشانانی که از سر دنیای دون در گذشته اند ، 

و پای کوبانی که گوهرهای این جهانی را در زیر گام خویش هشته اند ،

جهان را در نظر رهروان خوش می دانند و پسند و ناپسند این و آن را به هیچ می انگارند .

دیدگاه این صوفیان تا افق دور دست ،

آزادگی ها گسترده و حوزه ی نفوذشان تا اعماق دلها کشیده شده .

 

قرن ششم قبل از میلاد قرن تشکیل ادیان باستانی است کـــــــــه زرتشت پیامبر راستین ایرانیان در ابتدای این قرن پا به ظهور گذاشت.

زرتشت ، دائو  Tao ، بودا منشاء اصلی پرهیزگاری و بی اعتنائی به امور مادی و انصراف و بی توجهی به دنیا پا گرفت و از خصوصیات عمومی ادیان نیز کـه بعدها شکل گرفت همین توجه به امور معنوی و تحقیر دنیا و مظاهر مادی است اگــــر چه در آخرین دین نشانه های این مطلب اندک است .

ولی در " دائو گرایان "و " زرتشتیان " و " بودائیان " این مطلب قوی تــــــر بوده و در تورات و انجیل کلمات و گفتارهای مأثور از بودا و لائوتسه و مانی و مزدک مطالب زیادی مشــــاهده می شود .

عرفان در قوم یهود هم پختگی و کمال داشت ، به ویژه در فرقه ی " ربانیم " کــــه تعلیمات آنها در کتاب " تلمود " جلوه گر هست و سپس در فرقه ی  یهود اسکندریه با روش حکیمان یونان در آمیخته شد .

و بالاتر از همه حکمت اسکندرانی افلوطین کـــه مظهر کاملی از عرفان و ترکیبی از حکمت افلاطون و علم کلام یهود و دیگر عوامل است و پس از آنها حکمت گنوسی نیز نوعی عرفان محسوب می شود که در حقیقت عرفان شرقی قبل از روزگار عیسی مسیح است کـــه در اوائل تاریخ میلادی با آئین مسیحیت درآمیخت و رنگ مسیحیت بخود گرفت .

عرفان ترسائی نیز دنباله ی عرفان یهود است و ریشه و اساس این تعالیم عـــــرفانی را در زندگی خود مسیح و حتی حواریون وی و در روح القدس  و در انجــــــــیل یوحنا و در اعمال رسولان می توان یافت .

" مانی " در منطقه ئی دیده به جهان کشود کــــــه فرقه ی " مغتسله " در آن منطقه نفوذ داشت و بهمین علت ابتدا به آئین مغتسله گـــروید و سپس به پژوهش در ادیان زرتشتی ،

بودائی ، مسیحی و دین بابلی ها پرداخت و سپس کیشی را عرضه نمود که آمیخته ای از همه ی ادیان بود و پچس از آن دعوی پیامبری نمود .

روش صوفیانه ی مانی زاده ی اندیشه او بود کـه شرایط محیط زندگیش الهام بخش او بوده و حتی اوضاع اجتماعی کشورش ایران در پیدایش آن مؤثر بوده .

تصوف در ایران شکل گرفت و در ابتدا مؤبدان زرتشتی احساس خطــــــــــــر نمودندو برای پاسداری از نفوذ و قدرتی که آنان در جامعه ی ایران بدست آورده بودند به دشمنی با مانی برخاستند که پس از زندانی و شکنجه شدن ، در زندان جان می سپرد.

پس از مردن مانی ، مریدان وی در امان نبودند و کشتن پیروان آغاز گـــــردید که بسیاری از آنان مجبور به مهاجرت شدند کـه ابتدا به حزیره العرب که فاقد دولت و حکمران مقتدری بود می روند .

در نتیجه اولین مکانی که افکار مانی راه یافت جزیره العرب بود کــــه بعدها زیربنای ساختار تصوف اسلامی گردید .

ادامه دارد......