روحِ صالح قـــــــابل آزار نیست نورِ یزدان سغبۀ کفّــــــار نیست (2521/1)

حق از آن پیوست با جسمی نهان تاش آزارند و بیننــــــــــد امتحان (2522/1)

بی خبــــر کازار این آزارِ اوست آب این خُم متّصل با آب جوست (2523/1)

در بیت 2521 مراد از روح صالح ، روح ولی است و سغبه بــر خلاف بیت 2498 به معنی درمانده می باشد .(1)

بیت 2522 به همین صورت در تمام نسخه ها آمـــده ، تنهـــــا در نسخه ی نیکلسون به صورت " جسم خاکی را بدو پیوست جان "ضبط شده و نیز قبل از بیت 2521 بیت

" کس نیابد بر دلِ ایشان ظفر / بر صدف آمد ضرر نی بر گُهر " کــه البته همین بیت در 3501 تکرار شده ولی در نسخه ی قونیه نیامده است .

مولانا در این بیت سّر پیوستن حق را به جسمِ ولی بیان می کـند و نه " پیوستن جسم خاکی به جان " را ، چه اولاً جان به جسم خاکی می پیوندد و نه جسم به جان ، و ثانـیاً این مطلب را در ابیات 1517 در بخش " از سبب ابتلای ارواح با این آب و گلِ جسم " بیان نموده بود و اشاره کــــــرده کـــه " جان صافی بستۀ ابدان شده " ولی در این بخش سّر پیوستن حق به جسمِ ولی را بیان می کند تا سالک این سّر را یعنی " تا که گردد جمله عالم را پناه " را دریابد ، پس اگــــــر شارحی در معنی این بیت نوشت : " خداوند جسم خاکی را بدین جهت با روح پیوسته کرد تا منکران آنر آزار دهنـــــــد و به محنت و آزمایش گرفتار شوند " (2) ، در معنی بیت تفسیری صحیح را اشاعه نداده است .

مولوی اشاره می کند که : روح ولی آزار پذیر نیست زیــــرا وجودش از نور یزدان روشنی گرفته پس نور یزدان درمانده ی کفّار نمی گـــــردد ، خداوند بدین جهت نهانی با جسمی پیوستگی پیدا نمود تا که در صورت بشری ظهور نماید و خلق عالم با این ظهور در معرض آزمایش قرار گیرند و آنانی که ستیزه گــرند این جسمِ ولی را آزار دهند و آزمایش شوند ، بی خبر از آن که آزار ولی ، آزارِ حق است و جسم ولی به حق پیوستگی دارد و نیـــروی ولی از عیب است و لذا روح او هرگز آسیب نمی بیند .

زان تعلّق کرد با جسمی اِله تا که گــــــردد جمله عالم را پناه (2524/1)

ناقۀ جسمِ ولی را بنده باش تا شوی با روحِ صالح خواجه تاش (2525/1)

خداوند از آن جهت با جسم انبیا و اولیــــا تعلق و پیوستگی نمود تا جمله ی عالم را پناه باشد .

( " پس امامِ حیّ قایم آن وَلیست / خواه از نسلِ عمر ، خواه از علیست "

" مهدی و هادی وَیَست ای راه جو / هم نهان و هم نشسته پیشِ رُو "

" او چو نورست و خرد جبریلِ اوست / وان ولیّ کم ازو قندیلِ اوست " .....

" بس مثال و شرح خواهد این کلام / لیک ترسم تا نلغزد وَهم عام " )

پس تو ای سالک جسم ظاهری ولی را نیز بنده و خدمت گـــزار باش تا با روح ولی قرب معنوی یابی .

مولوی در ابتدای دفتر اول دلالت نموده بود که " کم کسی ز ابدال حق آگاه شد " زیرا بر اساس نص قرآن از زمان های اولیه مردم فرستادگان خداوند را همانند خود می پنداشتند

( آیات ده سوره ابراهیم ، سه سوره انبیا ، هفت سوره فرقان ) در حالی کــــــه " هست فرقی میان بی منتهی " و اگر

" هر دو صورت به هم ماند رواست / آب تلخ و آب شیرین را صفاست "

و تنها صاحب ذوق است که آب خوش را از شور آب از ظاهــــــر آن می شناسد و همان طوری که در ابیات 314 و 315 گفته بود : " آن یکی را روی او خود روی اوست " پس باید خدمت آنان نمود تا کشف و شهودی پیش آید و قرب معنوی یافت .

گفت صالح چونکه کردید این حسد بعدِ سه روز از خدا نقمت رســد (2526/1)

بعدِ سـه روزِ دگــر از جانسِتان آفتی آید کـــــه دارد ســه نشان (2527/1)

رنگِ رویِ جمله تان گــردد دگر رنگ رنگِ مختلف انــدر نظــــــــر (2528/1)

روزِ اوّل رویتان چون زعفـــــران در دُوُم ، رُو سرخ همچون ارغوان (2529/1)

در سوم گردد همه روها سیاه بعد از آن اندر رسد قهــــــــــر اِله (2530/1)

مولانا دنباله ی حکایت را بازگو می نماید و می گوید : جون حســـد ورزیدند و ناقه را پی کردید پس از سه روز عذابی از خداوند ستاننده ی جان بر شما می رسد ، کیفـــری که سه نشانه دارد و رنگ چهره ی شما رنگ برنگ بنظر خواهد رسید بطوری کـــــه روز اول برنگ زرد همچون زعفران و روز دوم سرخ ارغوانی رنگ و روز ســــــــوم همگی سیاه رو خواهند شد و پس از آن قهر خداوند در می رسد .

( زعفران گیاهی است سوخدار از تیره ی Iridaceae و با نام علمی Crocus sativus . با گل های بنفش رنگ و سه عدد پرچم بلند که این سه عـــدد خامه ی قرمز را جمع آوری که رنگ زرد تیره ی خوراکی از آن تهیه می شود .

ارغوان درختچه ایست با نام علمی .Cercis sp از تیـــــره ی Caesalpinaceae با گل های ارغوانی رنگ که قبل از برگ ها ظاهر می گردند ) .(3)

ادامه دارد ....

----------------------------------------------------------------------------------------------(1) - فرهنگ نو . دکتر محمد قریب . ذیل لغت سغبه

(2) - شرح جامع مثنوی معنوی . دفتر اول. ص 754

(3) - فرهنگ کامل گیاه شناسی ، حشره شناسی و زیست شناسی . انتشارات کارنک . علی رضائی نژاد