پس از اشکانیان ، امپراطوری ساسانیان شکل گرفت و اردشیر اول در سال 226 میلادی پس از شکست اردوان پنجم آخرین پادشاه پارت ،  آن را بنیان گذاشت . هنر ساسانی در واقع مقطع نهائی یکی از تحولات عظیم هنری بود که حدود چهار هزار سال قبل از آن در منطقه بین النهرین و ایران شروع شده بود . قدیمی ترین آثار تاریخی منسوب به ساسانیان قلعه ی دختر و کاخ اردشیر در فیروز آباد فارس می باشند. فیروز آباد در زمان اردشیر اول بنا گذاشته شد و کاملاً بر پایه ی پلان مدور ، با الگو برداری برداری  از شهر پارتی دارابجرد ساخته شد . هر چند که در منابع مستند تعدادی شهر ساخته شده مورد تأئید قرار گرفته امّا اکثر آن ها امروز پا برجا نیستند.

نوع پلان فیروز آباد مأخوذ از سنت باستانی آشوری بود و پارتیان از آن برای ساخت اردوگاه نظامی بهره می بردند ، با این وجود از پلان های دیگری هم استفاده شد . مثلاً شاپور اول بعد از اردشیر اول در ساخت شهر بیشابور از پلان Hippodamos ( شبیه اسب آبی ) استفاده نمود و آن را شبکه ای کرد و شهر را به محلات مختلف تقسیم نمود ، برخی دیگر چون توسط زندانیان و اسرای رومی ساخته شدند دارای طرحی سه گوش داشتند همانند " جندیشاپور " که در زمان سلطنت شاپور اول ساخته شد ، و شهر قلعه ای " ایوان کرخه " نزدیک شوش در زمان سلطنت شاپور دوم بنیان گذاشته شد .

در آثار بر جای مانده از ساسانیان ، اکثر اشیاء فلزی در شوروی سابق کشف شده که غنی ترین مجموعه ی آن در موزه " ارمیتاژ " لنینگراد نگاه داری می شود.

Mario Bussagli از مُهرهای ساسانی می نویسد که مجموعه های غنی زیادی از مهرهای ساسانی وجود دارد و معمولاً دو نوعند :

1 - مسطح که بر روی حلقه ی انگشتری سوار شده

2 - مدور که با سوراخی در وسط که به گردن آویخته می شده و در این مُهر ها ضمن دارا بودن شمایل چهره های سلطنتی و سرکردگان ساسانی معمولاً هم با نوشته ای که حاوی نام و نشان صاحب مُهر است مزیّن بودند.

ناگفته نماند هنر ساسانیان در همه ی زمینه ها مایه ی قدرت و قوه ی حیات و سر زندگی داشت و به همین علت فوراً از قلمرو منطقه ی خود فراتر رفت و گسترش چشم گیری یافته و هنر بیزانس را سیراب نمود و اکثر نقش برجسته های هنر بیزانسی الگوهای ساسانی داشت .

استفاده از موزائیک های همراه با تجسم کلیسای " پاناگیا آنجلوکتیستوس " قبرس از هنر ساسانی الهام گرفته شده ، آثار هنری زرگران و نقره کاران " واندال ها " ، " گت ها " ، " لمباردی ها " و " مرونژین ها " بهره گرفته از هنر عظیم ایرانیان ساسانی بوده ، نخستین نمونه های ساختمانی و معماری سبک ساسانی در        "  بیزانتوم  " ،  "  قصر ابوبا  " ( پلیسکای جدید ) ، بلغارستان ، غرب فرانسه مُلهم از ایران بوده ، نمازگاه خصوصی نزدیک اورلئان که در اواخر قرن هشتم توسط اسقف  " تئودولف  " ساخته شد از نقوش و شکل های ساسانی اقتباس شده ، نقش برجسته های بسیاری از تابوت های سنگی بربریان در فرانسه و اسپانیا از نقش مایه های نساجی عهد ساسانی است .

ادامه دارد