عشق به کمال

نقد و تفسیر برخی از ابیات حافظ

مطرب چه پرده ساخت که در پرده ی سماع

بر اهل وجد و حال در های و هوی به بست

حافظ می گوید ：

با ان که سماع مستلزم های و هوی اهل وجد و حال و خرق و تمزیق خرقه و رقص و دست افشانی است این مطرب چه راهی زد و چه پرده ای نواخت که حاضرین مجلس سماع را به خود مشغول ساخت که از های و هوی و قیل و قال گذشتند .

لازم به ذکر است که اضافه ی پرده به سماع اضافه ی بیانی نظیر انگشتری طلا و امثال ان است که متضمن معنای " از" در فارسی و " من تبینی" در عربی است.

سودی بوسنیایی در شرح دیوان حافظ , به جای " پرده ی سماع " , حلقهی سماع اورده وچنین توجیه نموده که ： " نغمه ی مطرب " به قدری به اهل وجد و حال اثر کرد که های و هوی خود را ترک کردند و به استماع نغمه ی او مشغول شدند .

در نسخه ی معتمد , دکترخانلری به جای " پرده " ی اول در مصراع نخستین کلمه ی " زخمه " اورده و اعتقاد داشته که گذشته ازضعف معنی تکرار, کلمه ی " پرده " در یک مصراع شعر را چنان سست کرده که از سخنوری چون حافظ محال است و صحیح و درست ان " مطرب چه زخمه ساخت " می باشد.

استاد فرزان پس ازتوضیحات مفصل کلمه ی " پرده " را در " پرده ساخت " صحیح دانسته و نوشته , و علاوه بر عدم ضعف معنی موجب کمال استحکام شعر دانسته و اعتقاد دارد که قسمتی از لطف و زیبایی بیت مذکور مربوط به همان تکرار کلمه ی پرده در عبارت " مطرب چه پرده ساخت " می باشد .

ضمنا وی " پرده ی سماع " را پرده ای دانسته که احیانا داب بعضی از مشایخ تصوف و عرفان بوده که چون می خواستند عیش و نوشی به افراط و یا وجد و حالی به دلخواه کنند پرده ای به نام پرده ی سماع می اویختند و خود در پس پرده می نشستند و مطربان را می فرمودند تا در مقابل ایشان از پس پرده بنشینند و بخوانند و بنوازند . ( !!!!!)

و این کار از این نظر بوده که شغل یا شیء یا شخص یا شأنی را از انظار پنهان دارند .

حافظ می گوید ：

چه پرده ساخت یعنی چه اهنگی را نواخت که عقل و هوش و حس و حرکت این همه را در پشت پرده ی سماع از اهل وجد و حال ربود .

اگر اگاهی کاملی از عرفان نه باشد تفسیر یک بیت چه به سر معنی می اورد, که استاد کاملی در ادبیات حرم سرای سلطنتی را با مجلس بزرگان عرفان یکی خواهد دانست .