عشق به کمال

بین شعــــــر و عـــــرفان رابطه ی معنوی مشترکی هست ، عرفان مذهب دل ، و شعر زبان دل است و این دو باهم دیگر چنان آمیخته شده اند که جدا شدنی نه خواهند بود.

۱ - شمس مغربی

شمس مغربی یکی از شاعران قرن هشتم بوده که به عمق عرفان نفوذ نموده بود ، تخلص وی بــــــــــــــه " مغــربی " از آن جهت است که به شمال افریقا ( مغرب ) بسیار مسافرت نموده ( یار در خانه بود و او گرد جهان می گشته ) و در نهایت به یکی از مشایخ ابن عربی سر می سپرد و از معتقدان و پیروان ابن عربی بوده  ، وی در سال ۸۰۹ هجری وفات یافته و در " بابا مزید " سرخاب مدفون است .

ار بینی در این دیوان اشـــــــــــــــــعار    

        خــــــــــــــرابات و خــــراباتی و خمّار

بت و زُنار و تبســـــــــــــیح و چلیپـــــا    

        مُغ و ترســــا و گـــــــــبر و دیر و مینا

شراب و شاهـــد و شمع و شبستان    

        خـــــــــــــــــروش بربط و آواز مستان

مـــی و میـــخانه و رند و خـــــــــرابات    

        حریف و ساقی و نرد و مناجـــــــــات

نــوای ارغنون و نالـــــه ی نـــــــــــــی    

        صبوح و مجلس و جام پیاپــــــــــــی

خُم و جام و ســـــــبوی می فروشی    

        حریفی کردن اندر باده نوشــــــــــی

ز مســـــــــــجد سوی میخانه دویدن     

       در آنجــــا مدتی چند ، آرمیــــــــــدن

گــــــــــــرو کردن پیاله ی خویشتن را     

       نهادن بر سر مــــــــــی جان و تن را

گل و گلزار و ســـــــــــــرو و باغ و لاله     

       حدیث شبــــــــنم و باران ژالـــــــــــه

خـــط و خال و قــــــــــد و بالا و ابــــرو     

       عذار و عارض و رفتار و گیســــــــــــو

لب و دندان و چشم شوخ سرمست     

       ســـــــــر و پا و میان و پنجه و دست

مشــــــــو زینهار از این گفتار در تاب      

      بـــــــرو مقصود از آن گفتــــــار دریاب

مپیــــــچ اندر ســـــــــر و پای عبارت      

       اگر هستی ز ارباب اشـــــــــــــــارت

نظر را نغــز کن ، تا نغــــــــــــز بینـی      

       گــــذر از پوست کن تا مغــــــز بینی

نظر گـــــــر بر نداری از ظواهـــــــــــر      

        کجــا گـــردی ز ارباب ســــــــــــــرائر

چو هر یک را از این الفاظ جانیست      

        به زیــــــر هر یک از اینها جهانیست

تو جانش را طلب ، از جســم بگـذر      

        مسمی جوی باش از اســـم بگـــذر

فـــرو مگــــــــــــــذار چیزی از دقایق       

        کــــــــه تا باشـــی ز اصحاب حقایق

۲ - شیخ محمود شبستری

مشهور ترین شاعر صوفی است که در شعر تعلیمی صوفیه و تکامل نظم تصــوّف نقشی ایفا نموده است . مهم ترین و مشهور ترین اثر وی منظومه ی " گلشن راز " است که در آن پانزده پرسش " عارف  خراسانی " را در مورد مسائل عرفانی پاسخ داده است و یکی از منظومه های عالی عرفانی محسوب می گردد .

سئوال :

چــــــــــــــــه خواهد مــــــــرد زان عبارت     

       کــــــــــه دارد سوی چشم و لب اشارت ؟

چـــه جوید از رُخ و زلف و خـــــــط و خال     

        کســــــــی کاندر مقامات است و احوال ؟  

جواب شیخ محمود :

هر آن چیزی که در عالم عیـــــان است     

        چو عکســــــــی ز آفتاب آن جهان است

جهان چون زلف و خط و خال و ابروست     

        که هر چیزی به جای خویش ، نیکوست 

تجلّی گـــه جمال و گــــــــه جلال است     

        رُخ و زلف آن معانـــــــــــی را مثال است

صفات حق تعالی لطف و قهـــــر است      

        رُخ و زلف بتان را زان دو بهـــــــــــر است

چو محسوس آمـد این الفاظ مسموع       

        نخست از بهــر مسموع است ، موضوع

نـــه دارد عالـــــم معنـــــی نهــــــایت       

         کجاینـــــد مـــــر او را چشـــــــــــم غایت

هــــــر آن معنــی که شد از ذوق پیدا       

         کجـــا تعبیــــــــــــر لفظـــــــــی یابد او را

شبستری معتقد است که معانی عرفانی و واردات قلبی ، قابل تعبیر و توجیه لفظی نیستند ،  و هر آن چه در باب معانی عرفانی و قلبی آمده هرگز نه می توان با کلمات و لغات و الفاظ بیان کرد .

معــــانی هـــــــرگز اندر حــــــرف نایـد      

        کـــه بحـــــــــــــــــر بیکران در ظرف نایــد

عالم معنی عالم بی نهایت است و با دیده ی محدود بین نه می توان به آن راه یافت و هر آن چه گفته شده به اندازه ی فهم و خــرد و عقل ماست .