بُعدی از مکتب شمس تبریزی
، هر چند هنوز راه درازی در پیش است و ترک اعتیاد ذهنیّات نادرست مردم آسان نیست ، که ناچار باید در هر فرصت به سود " انسان سالاری " در مراسم " خدا سالاری " مسخ شده ، به یاری " اصل تأویل بهره جُست .
" چون به سوی کعبه نماز می باید کرد ،
فرض کن ،
آفاق عالم ، جمله جمع شده اند ، گرد کعبه ،
حلقه کردند و سجود کرده ،
چون ، کعبه را از میان حلقه برگیری ، نه سجود هر یکی ، سوی همدگر باشد ،
دل خود را سجود کرده ای " ( مقالات شمس ، شماره 209 )
کعبه در " نظام خدا سالاری " خانه و مظهر خداوند است .
در آئین " انسان سالاری " ، " دل " مظهر خداوند است ، شمس برای بزرگ داشت کعبه ی دل و ترجیح آن بر کعبه ی گِل از دو راه وارد شده است :
1 – از راه ارائه ی حدیث .
2 – از راه تمثیل و حکایت .
در بیان اهمیت کعبه ی " دل " ، حدیث قدسی را از زبان خداوند ، به عنوان " حدیث دل " ، تنهای خانه ی خداوند به این مضمون بیان می کند .
" من ( خداوند ) ، در زمین و آسمان فرو در نگنجم ، لیکن در دل بنده ی مؤمن خویش ، می گنجم " .