میلیون ها بشر به خیال و پندار خود فکر می کنند که مسئله ی حیات و مرگ ، زمان و مکان ، حرکت و سکون و .... و این گونه مسائل همانند ریگ های بیابان مشخص و پیش پا افتاده است .

چیست این سقف بلند ساده ی بسیار نقش

زین معما هیچ دانا در جهان آگاه نیست

اکثر قاطع جوامع انسانی دستخوض پندارهای نیاکان خود هستند و کاملاً باورها و گفته هائی را که مشخص نیست بنیادی استوار داشته باشند را می پذیرند ، با این وجود ، در میان هم عده ای انگشت شمار به تکاپو و کوشش برای کشف اسرار جهان به نیروی عقل و دانش پناه برده و دلائل عقلی برای فرضیات خود می آورند ، ولی با وجود این دلائل عقلی فرضی مسئله همچنان تاریک و لاینحل باقی مانده است .

ز سر غیب کس آگاه نیست قصه مخوان

کدام محرم دل ره در این حرم دارد

حافظ شیرازی غزلسرای بنام ایران اعتقاد دارد که " عاقلان ، نقطه ی پرگار وجودند " که به همین علت در تمام علوم و فنون اقدامات ستودنی انجام داده و می دهند ، ولی با این وجود حافظ بیان نموده که :

" عشق داند که در این دایره سرگردانند " .

همین عاقلان در کشف اسرار وجود و علت غائی آفرینش هیچ راهی بجائی نبرده و نمی برند ، زیرا همه چیز ریشه در پندار آدمی داشته ، و حتی تأثیر گردش افلاک و سیر سیارات در زندگی ما نیز مولود وهم و پندار بوده و هست که بدون استثناء همه ، کاخ هایی از تصوّر بر پا ساخته اند و بر همین تصورات و پندارها به خود می بالند .

ما از برون در ، شده مغرور صد فریب

تا خود درون پرده چه تدبیر می کنند

هیچ شاعری نمی تواند دیوان شعر خود را در یک زمان و متوالیاً به سراید ، نوشتن دیوان شعر می بایست در طی سالیان متمادی مثلاً سی چهل ساله نوشته شود که به همین جهت مطالب اشعارش نیز متغایر و مخالف یک دیگر خواهد بود .

کسانی که یک منظومه ی فکری قطعی و منسجم خواهند داشت که فیلسوف باشند ، و نیز یک منظومه بر حسب کسب معارف و نتیجه ی مطالعات فراوان عقاید و آرا و نیز ذوق و شوق نویسنده خواهد بود .

انسان ، کمال یافته متولد نمی شود ، بل که اندک اندک به سوی کمال پیش می رود و کسب معرفت می نماید و بدیهی است در آغاز سیر روحی و عقلی به سوی همان راهی می رود که دیگران رفته اند ، اما اندک اندک هنگامی که نیروی ادراکش از قید و بند تلقینات و تعبدات آزاد گردید به سوی راه های دیگر می رود .

حقیقت غیر قابل کتمان این است که انسان باید تلاش نماید تا انسان شود و خوی و خصلت بهیمی و ددمنشانه را ترک نماید ، و جنگ و جدال بین ادیان و فرقه ها بسیار ابلهانه و برای هیچ بوده و آنانی که به گوشه ای از حقیقت دست نیافته اند به جنگ و کشتار دیگر مردمان می پردازند .

حقیقتاً در گردابی کاملاً ظلمانی و تاریک غرقه ایم و طبیعتاً دستگاه آفرینش را بسیار بدور از حقیقت توصیف نموده و در باور خود گنجانده ایم .

ادامه دارد ....